Δεκέμβριος 2023: Κυριάκος Μητσοτάκης και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπογράφουν, επί ελληνικού εδάφους, τη Διακήρυξη των Αθηνών Περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονίας. Με βάση όσα ανέφερε εκείνο το κείμενο, οι ηγεσίες σε Ελλάδα και Τουρκία «δεσμεύονται να απέχουν από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία, ή ενέργεια που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή τους».

Παράλληλα, διαμηνύουν ότι «θα προσπαθήσουν να επιλύσουν οποιαδήποτε διαφορά προκύψει μεταξύ τους με φιλικό τρόπο, μέσω απευθείας διαβουλεύσεων ή με άλλα μέσα αμοιβαίας επιλογής». Την ίδια ώρα ωστόσο, διευκρινίζουν ότι αυτή η διακήρυξη «δεν παράγει νομικά δικαιώματα ή υποχρεώσεις» αφού «δεν αποτελεί διεθνή συμφωνία, δεσμευτική για τα Μέρη».

Αύγουστος 2026: Οι ηγεσίες σε Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται πια να ανταλλάσσουν καταγγελίες και υπομνήσεις, μέτρα και αντίμετρα, με φόντο εξαγγελθέντα «Θαλάσσια Πάρκα» και «Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια»…

Τι μεσολάβησε, ωστόσο, μεταξύ Δεκεμβρίου 2023 και Αυγούστου 2026; Τι άλλαξε και… άλλαξε το κλίμα;

Σταχυολογώντας τις σημαντικότερες εξελίξεις των περασμένων περίπου δυόμισι ετών, θα μπορούσε κανείς να ξεχωρίσει, μεταξύ άλλων, τα παρακάτω:

-Τις κινήσεις/απειλές/οχλήσεις μέσω των οποίων η τουρκική πλευρά μπλόκαρε μονομερώς τις προετοιμασίες υλοποίησης του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου νοτίως της Κάσου, αρχής γενομένης από τον Ιούλιο του 2024.

-Τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές τον Νοέμβριο του 2024 και τη συνακόλουθη επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025.

-Την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία τον Δεκέμβριο του 2024 και τη συνακόλουθη άνοδο στη συριακή εξουσία μιας ισλαμιστικής (φιλοτουρκικής) ηγεσίας υπό τον Άχμεντ αλ Σάρα.

-Τα ανοίγματα που έκανε η Τουρκία προς την πλευρά της ανατολικής Λιβύης και του Χαλίφα Χαφτάρ και των υιών του.

-Τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό που έδωσε στη δημοσιότητα η ελληνική κυβέρνηση στις 16 Απριλίου του 2025 με έναν χάρτη πάνω στον οποίο αποτυπώνονται οι οριοθετήσεις αλλά και οι διεκδικήσεις της ελληνικής πλευράς (εν προκειμένω τα απώτατα δυνητικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στη Μεσόγειο).

-Τις επισκέψεις που πραγματοποίησε ο Τούρκος πρόεδρος σε ΗΠΑ (στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025, για πρώτη φορά έπειτα από έξι χρόνια), Αίγυπτο (τον Φεβρουάριο του 2026) και Σαουδική Αραβία (τον Φεβρουάριο και τον Αύγουστο του 2026).

-Την ανακοίνωση κατάθεσης των όπλων και αυτοδιάλυσης που εξέδωσε το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) τον Μάιο του 2025.

-Τον πόλεμο των 12 ημερών που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Ισραήλ και Ιράν τον Ιούνιο του 2025.

-Τη δημιουργία δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων που ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στις 21 Ιουλίου του 2025, με το βλέμμα στραμμένο στο Ιόνιο και στις Νότιες Κυκλάδες.

-Την ισραηλινή επίθεση κατά αξιωματούχων της Χαμάς στην Ντόχα, την πρωτεύουσα του Κατάρ, στις 9 Σεπτεμβρίου του 2025.

-Την επιλογή του Τραμπ να εντάξει την Τουρκία στα σχέδιά του για τη μεταπολεμική Γάζα.

-Τη Στρατηγική Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Αρωγής (SMDA) που υπέγραψαν Σαουδική Αραβία και Πακιστάν στις 17 Σεπτεμβρίου του 2025.

-Την κίνηση του Ισραήλ να αναγνωρίσει ως ανεξάρτητη τη Σομαλιλάνδη τον Δεκέμβριο του 2025 (προκαλώντας έτσι την οργή της Σομαλίας η οποία όμως φιλοξενεί τουρκική βάση στο Μογκαντίσου).

-Τις ήττες που υπέστησαν οι υπό κουρδική διοίκηση Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) στη βορειοανατολική Συρία τον Ιανουάριο του 2026 και το τέλος του κουρδικού αυτόνομου διοικητικού μορφώματος της Ροζάβα.

-Τις συμφωνίες για την παραχώρηση αποκλειστικών δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Πελοποννήσου και της Κρήτης που υπεγράφησαν με την κοινοπραξία Chevron-HELLENiQ ENERGY στις 16 Φεβρουαρίου του 2026 στο Μέγαρο Μαξίμου.

-Τον πόλεμο που ξεκίνησε με τις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου του 2026 και όσα πρωτοφανή έλαβαν χώρα έκτοτε στο πλαίσιο της συγκεκριμένης σύρραξης (τις ιρανικές επιθέσεις-αντίποινα που εξαπέλυσε η Τεχεράνη κατά των αραβικών μοναρχιών που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις).

-Τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στην Αγκυρα τον Ιούλιο του 2026.

-Τις επιθέσεις που εξαπέλυσαν οι Υεμενίτες Χούθι κατά στόχων στη Σαουδική Αραβία τον Ιούλιο του 2026, τις πρώτες έπειτα από περίπου τέσσερα χρόνια.

-Τις αποκλίνουσες και μεταξύ τους ανταγωνιστικές πορείες που βρέθηκαν να ακολουθούν η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σε μια σειρά από μέτωπα (όπως είναι εκείνας της Υεμένης, της Συρίας, του OPEC, του Σουδάν, της Σομαλίας-Σομαλιλάνδης, των Συμφωνιών του Αβραάμ κ.ά.).

-Την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου, με ποσοστό 66%, στην εταιρεία ειδικού σκοπού Great Sea Interconnector (GSI) που έχει αναλάβει να υλοποιήσει το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου στις 5 Αυγούστου του 2026.

-Τη Συμφωνία Κοινής Αμυνας της Μέκκας που υπέγραψαν Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία στις 7 Αυγούστου του 2026.

-Τις αεροπορικές επιδρομές που πραγματοποίησαν πέρυσι και φέτος οι Ισραηλινοί κατά καθεστωτικών θέσεων στη Συρία, αφενός προς υπεράσπιση των Δρούζων και αφετέρου ενάντια στις επιχειρήσεις επέκτασης και εμβάθυνσης της τουρκικής επιρροής εντός των συριακών εδαφών…

Ιδωμένα από τουρκική σκοπιά, όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν οδηγήσουν πια σε μια σειρά από (τουρκοκεντρικές) διαπιστώσεις. Σύμφωνα με αυτές:

-Οι ισορροπίες ισχύος στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου πλέον αλλάζουν και νέες αρχιτεκτονικές ασφαλείας έχουν αρχίσει να διαμορφώνονται (βλ. Συμφωνία της Μέκκας) από τις οποίες όμως «δεν μπορεί να λείπει» -και τις οποίες «δεν μπορεί παρά να επηρεάζει/συνδιαμορφώνει/ελέγχει»- η ίδια η Τουρκία.

-Η κόντρα Τουρκίας-Ισραήλ ήρθε για να μείνει και θα συνεχίσει να οξύνεται.

-Η Τουρκία ενισχύεται στη διεθνή σκηνή, αξιοποιώντας αφενός τις (φιλοερντογανικές) διαθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ και αφετέρου τις (αναθεωρημένες) ανάγκες ορισμένων εκ των Αράβων (αλλά και των Ευρωπαίων/Βρετανών).

-Η Ελλάδα συνεχίζει να «ενοχλεί» -πολύ δε περισσότερο υπό το πρίσμα της ελληνοϊσραηλινής συμπόρευσης και των λοιπών πολυμερών πρωτοβουλιών (IMEC, East Med κ.ά.) ανεξάρτητα από το αν αυτές έχουν κάνει βήματα υλοποίησης ή όχι- και ο κίνδυνος της «περικύκλωσης» παραμένει για την Αγκυρα…

Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο πια – και υπό αυτό το συνδυασμένο πρίσμα των προαναφερθεισών διαπιστώσεων όπως τις αντιλαμβάνεται η Άγκυρα, οι Τούρκοι έρχονται να ταράξουν τα «ήρεμα νερά» με εξαγγελίες (για δικά τους «θαλάσσια πάρκα» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στο Καστελόριζο), αναγεννημένες παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και προκλητικές ανακοινώσεις που επαναφέρουν τα περί «γκρίζων ζωνών».

Επί της ουσίας ωστόσο, μιλάμε για πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις που δεν θα έπρεπε να εκλαμβάνονται ως στοιχείο αιφνιδιασμού, ειδικά δε εάν λάβει κανείς υπόψη όσα προηγήθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου την τελευταία διετία.

Οσο για το μέλλον, εάν κρίνουμε από όσα προηγήθηκαν, οι τουρκικές διεκδικήσεις είναι πια σχεδόν βέβαιο ότι θα αποκτήσουν πρόσθετη «οξύτητα».

Ο Χρήστος Ροζάκης έγραφε χαρακτηριστικά στην «Καθημερινή» τον Δεκέμβριο του 2023, αναλύοντας τότε στις «συνέπειες» της Διακήρυξης των Αθηνών Περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονίας: «…ο πολιτικός διάλογος είναι ο κληρονόμος των διερευνητικών επαφών του παρελθόντος, που αναλαμβάνει το βαρύ έργο της λείανσης των διαφορών σε προκριματικά θέματα, πριν από την έναρξη των επίσημων διαπραγματεύσεων για την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Εδώ θα κριθεί η καλή διάθεση και η πίστη της Τουρκίας στην εξεύρεση λύσης για τα όρια της αιγιαλίτιδας ζώνης […] Σημαίνει αυτό ότι ο πολιτικός διάλογος παίζει τον ρόλο του κατευνασμού κρίσεων που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν την ειρήνη και την καλή γειτονία, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του crisis management; Το ερώτημα θα απαντηθεί στο πεδίο, εάν προκύψει τέτοια ανάγκη…».

Δυόμισι χρόνια μετά, εκείνο το «crisis management» επιστρέφει πια στο προσκήνιο, μέσα σε ένα περιβάλλον ωστόσο από νέα γεωπολιτικά δεδομένα και αναδιαμορφωμένες ή αναδιαμορφούμενες ισορροπίες.