Η περίοδος που διανύουμε είναι αναμορφωτική των διατλαντικών σχέσεων. Αυτό ίσως να είναι πια ένα από λίγα σημεία στα οποία συμφωνούν Ευρωπαίοι και Αμερικανοί.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες ποτέ δεν απαίτησαν περισσότερα από την Ευρώπη και η Ευρώπη ποτέ της δεν περίμενε λιγότερα από τις ΗΠΑ», έγραφε στους NY Times, λίγες ώρες πριν από την έναρξη της φετινής 62ης Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια, ο Μάικλ Φρόμαν, πρόεδρος του αμερικανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (Council on Foreign Relations-CFR). Σύμφωνα με τον Φρόμαν, ειδικά η φετινή Διάσκεψη του Μονάχου θα αποτελούσε «ώρα αποφάσεων για το NATO» («Decision Time for NATO») μπροστά στο οποίο πλέον ανοίγονται κατά βάση δύο δρόμοι: εκείνος της συντονισμένης αναπροσαρμογής από τη μία πλευρά, με την Ευρώπη χειραφετημένη μεν, αλλά όχι αποξενωμένη από τις ΗΠΑ – κι εκείνος των συνεχιζόμενων ενδονατοϊκών διαφωνιών από την άλλη.

Η πρώτη χρονιά της νέας προεδρίας Τραμπ ήταν μια περίοδος έντονων διαφωνιών, δραματικών αποκλίσεων και βαθιάς αμφισβήτησης όσων άλλοτε θεωρούνταν δεδομένα στις διατλαντικές σχέσεις.

Η διοίκηση Τραμπ πέρασε τον τελευταίο χρόνο ασκώντας πολύ πιο σκληρή κριτική στους νατοϊκούς της συμμάχους και στην Ουκρανία του Ζελένσκι από ό,τι στον Πούτιν ή στον Ερντογάν.

Οι πολλές και απαξιωτικές για την Ευρώπη δηλώσεις του ιδίου του Ντόναλντ Τραμπ, η περυσινή ομιλία του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στο Μόναχο, οι αμερικανικές απειλές μονομερούς προσάρτησης της Γροιλανδίας, η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, η ομιλία του Αμερικανού προέδρου στο Νταβός τον περασμένο Ιανουάριο (με τις αναφορές στους Ευρωπαίους που «θα μιλούσαν σήμερα γερμανικά» εάν δεν υπήρχαν οι ΗΠΑ κλπ)… εξέπεμψαν μηνύματα αμερικανικής διαφοροποίησης εάν όχι απομάκρυνσης κι απόσυρσης από την Ευρώπη.

Οσοι θέλουν να βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο, επιλέγουν να μιλούν πια για ένα πιο ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ και μια διαδικασία ανακατανομής των βαρών/ευθυνών στο πλαίσιο μιας Συμμαχίας που ήταν υπέρ το δέον εξαρτημέρνη από τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με το «καλό» σενάριο, η Ευρώπη πρόκειται να βγει μέσα από αυτήν την κρίση ενισχυμένη και – σε έναν βαθμό έστω – αυτονομημένη αμυντικά.

«Πούτιν και Τραμπ έχουν κάνει περισσότερα για την ευρωπαϊκή ενοποίηση τα τελευταία δέκα χρόνια απ’ ό,τι οποιοσδήποτε άλλος μετά τον Ρομπέρ Σουμάν», δήλωνε χαρακτηριστικά προ εβδομάδων ο Τζέρεμι Σαπίρο, διευθυντής ερευνών στο European Council on Foreign Relations (ECFR), σε συνέντευξή του στην «Καθημερινη».

Οσοι θέλουν να βλέπουν το ποτήρι μισοάδειο από την άλλη πλευρά, υποστηρίζουν ότι υπό τις παρούσες συνθήκες και τάσεις, εάν αυτές δεν αλλάξουν, το ΝΑΤΟ παύει να έχει λόγο ύπαρξης.

Εάν οι αναθεωρητικές διαθέσεις της ρωσικής ηγεσίας δεν λογίζονται πια ως απειλή από τις ΗΠΑ, τότε ποιος ο λόγος ύπαρξης μιας Συμμαχίας που στήθηκε με σημείο αναφοράς τη Σοβιετική Ενωση και «ανδρώθηκε» εν μέσω ψυχροπολεμικών ανταγωνισμών;

Ο ίδιος ο Τραμπ έχει στείλει σειρά από αντιφατικά μηνύματα σε σχέση με το ΝΑΤΟ. Παλαιότερα το είχε αποκηρύξει ως «παρωχημένο» και «ανεπίκαιρο». Στην πορεία ωστόσο άλλαξε γνώμη και είπε ότι αυτή η «παρωχημένη» διάσταση δεν ισχύει «πια».

Πιο πρόσφατα, ισχυρίστηκε ότι το ΝΑΤΟ «δεν έχει δώσει απολύτως τίποτα» στις ΗΠΑ, αλλά και ότι το ΝΑΤΟ χρωστάει την ύπαρξή του στον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ ο οποίος «έχει κάνει περισσότερα από κάθε άλλον» για αυτήν τη Συμμαχία («εάν δεν είχα εμφανιστεί εγώ, σήμερα δεν θα υπήρχε ΝΑΤΟ», έγραψε πριν από περίπου έναν μήνα σε ανάρτησή του στο TruthSocial).

Επί της ουσίας ωστόσο, περισσότερα για το ΝΑΤΟ και το μέλλον του μας λένε οι δηλώσεις άλλων υψηλόβαθμων αξιωματούχων, όπως του Αμερικανού υφυπουργού Αμυνας Ελμπριτζ Κόλμπι (που αναφέρθηκε πρόσφατα σε ένα μοντέλο τύπου ΝΑΤΟ 3.0 το οποίο θα βασίζεται περισσότερο στην εταιρικότητα της διατλαντικής σχέσης και πολύ λιγότερο στην εξάρτηση των Ευρωπαίων από τις ΗΠΑ), του Αμερικανού ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο κ.ά.

Η ομιλία που εκφώνησε το περασμένο Σάββατο στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ο Ρούμπιο, μπροστά σε ένα κυρίως ευρωπαϊκό ακροατήριο, ήταν περισσότερο «συμφιλιωτική» από εκείνη που είχε εκφωνήσει έναν χρόνο πριν από το ίδιο βήμα ο Τζέι ντι Βανς. Πίσω από τις λέξεις και το ύφος του ωστόσο, η ουσία ήταν περίπου η ίδια.

«Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, οι Ευρωπαίοι δεν κινδυνεύουν από τον ρωσικό αναθεωρητισμό, αλλά από το μεταναστευτικό, το ενωσιακό δίκαιο (transnational regulations) και την ίδια την ΕΕ (the European Union and other transnational bodies), στοιχεία που έχουν μάλιστα φτάσει στο σημείο να απειλούν την ίδια τη Γηραιά Ηπειρο με “πολιτισμικό αφανισμό” (“civilizational erasure”)», γράφαμε τον περασμένο Δεκέμβριο στο Α&Δ, στο πλαίσιο άρθρου με τίτλο «Η νέα στρατηγική (αν)ασφάλειας των ΗΠΑ και η Ευρώπη: Οι αμερικανικές αντιφάσεις νέο καμπανάκι για την ΕΕ». Η ομιλία που εκφώνησε ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας στις 14 Φεβρουαρίου περιστράφηκε γύρω από ακριβώς αυτές τις – όχι γεωπολιτικές, αλλά πολιτικές – αναφορές περί «πολιτισμικού αφανισμού», κακών διεθνών οργανισμών και «κλιματικών αιρέσεων» («climate cult») που προωθούν ενεργειακές πολιτικές που «φτωχοποιούν» τους λαούς, μια σειρά από αναφορές πίσω από τις οποίες πολλοί βλέπουν, πέραν όλων των άλλων, ακόμη και κομματικές σκοπιμότητες.

Στον αντίποδα, από την ομιλία του Ρούμπιο στη βαυαρική πρωτεύουσα έλειψαν οι αναφορές στην Ουκρανία, αλλά και στο ΝΑΤΟ. Ο ίδιος ανέφερε κατά τη διάρκεια της ομιλίας του πολλές φορές τη λέξη «συμμαχία», αλλά καμία φορά τη λέξη «ΝΑΤΟ», πολλές φορές της λέξη «Ευρώπη», αλλά καμία φορά τον όρο «Ευρωπαϊκή Ενωση».

«ΗΠΑ και Ευρώπη πλέον δεν είναι αδελφές ψυχές. Μπαίνουν σε έναν γάμο από συμφέρον», γράφει ο Γιάροσλαβ Τροφίμοφ στη Wall Street Journal, ενώ οι Στίβεν Ερλάνγκερ και Ντέιβιντ Σάνγκερ των New York Times βλέπουν τις ΗΠΑ να εκπέμπουν πια «πολλή σύγχυση» («plenty of confusion») μέσα από διαφορετικές ομιλίες, άλλες από τις οποίες μιλούν για εξιδανικευμένες κοινές αμερικανοευρωπαϊκές αξίες (του Ρούμπιο φέτος στο Μόναχο) και άλλες για ψυχρά ιδωμένα κοινά αμερικανοευρωπαϊκά συμφέροντα (του Κόλμπι επίσης φέτος στο Μόναχο).