Είναι δυνατόν χώρες οι οποίες εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα σε συγκρούσεις (άλλων χωρών) να παραμένουν οι ίδιες στο απυρόβλητο; Και οι εν εξελίξει συγκρούσεις (στις οποίες εμπλέκονται έμμεσα κι άλλες δυνάμεις πέρα από τις άμεσα αντιμαχόμενες), μπορούν, άραγε, να συνεχίζονται, χωρίς όμως να εξαπλώνονται; Η διάχυση της έντασης είναι άραγε αναπόφευκτη σε ένα πολυπαραγοντικό/πολυπολικό περιβάλλον, ή μήπως όχι;

Τα ερωτήματα αυτά αναδύονται μέσα από τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών σε Πολωνία και Κατάρ.

Στις 9 Σεπτεμβρίου οι Ισραηλινοί χτύπησαν στην Ντόχα, πράγμα πρωτοφανές, βάζοντας στο στόχαστρο τη διαπραγματευτική ομάδα της Χαμάς. Λίγες ώρες αργότερα, ρωσικά drones εισέβαλαν, όπως καταγγέλλει η Βαρσοβία, στον νατοϊκό πολωνικό εναέριο χώρο όπου και καταρρίφθηκαν, πράγμα επίσης πρωτοφανές.

Η Πολωνία έχει πάρει θέση στο πλευρό των Ουκρανών, ενάντια στη Ρωσία. Το Κατάρ από την άλλη πλευρά, διατηρεί παλαιόθεν ανοιχτούς διαύλους με τη Χαμάς (αλλά και με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα), ως χρηματοδότης, οικοδεσπότης και διαμεσολαβητής.

Τόσο η Πολωνία, όσο και το Κατάρ είναι όμως παράλληλα και στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, οι μεν Πολωνοί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, οι δε Καταριανοί με σημείο αναφοράς κυρίως την αμερικανική αεροπορική βάση Al Udeid, που ξεχωρίζει ως μεγαλύτερη στρατιωτική βάση των ΗΠΑ στη Μέσα Ανατολή.

Τόσο οι Πολωνία όσο και το Κατάρ είχαν δεχθεί «αδέσποτα» πυρά ξανά στο πρόσφατο παρελθόν, οι μεν Πολωνοί τα θραύσματα ενός καταρριφθέντος ρωσικού πυραύλου κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία το καλοκαίρι του 2022, οι δε Καταριανοί τα ιρανικά αντίποινα κατά της βάσης Al Udeid το καλοκαίρι του 2025. Όσα είχαν προηγηθεί ωστόσο, δεν συγκρίνονται με όσα ακολούθησαν.

Το Ισραήλ από την πλευρά του, επιχείρησε να δικαιολογήσει την επίθεση στην Ντόχα, για την οποία ανέλαβε «πλήρως την ευθύνη», υπογραμμίζοντας ότι δεν είχε ως στόχο το Κατάρ αλλά τη Χαμάς. Οι Ρώσοι από την άλλη μεριά, δεν μπήκαν καν στον κόπο να εξηγήσουν οτιδήποτε. Υπογράμμισαν αυτό που είναι ήδη γνωστό, ότι δηλαδή επιτίθενται με drones στην Ουκρανία και, από εκεί και πέρα, επί της ουσίας «ουδέν σχόλιο».

Στον απόηχο των τελευταίων περιστατικών, οι Ευρωπαίοι έσπευσαν να πάρουν θέση στο πλευρό των Πολωνών και οι Άραβες στο πλευρό του Κατάρ.

Προτού καν συμπληρωθεί ένα 48ωρο από το ισραηλινό χτύπημα, οι ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ιορδανίας είχαν επισκεφθεί την Ντόχα, επιδεικνύοντας αλληλεγγύη προς το Κατάρ, πράγμα εντυπωσιακό, ειδικά εάν συγκριθεί με τη μεγάλη ενδοαραβική ρήξη της περιόδου 2017-2021.

Αν και μέρος των Συμφωνιών του Αβραάμ ήδη από το 2020, τα Εμιράτα μόλις απέκλεισαν το Ισραήλ από το επικείμενο Dubai Airshow που αναμένεται τον Νοέμβριο. Βορειότερα, οι Πολωνοί είχαν εν τω μεταξύ ενεργοποιήσει το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ («Τα Συμβαλλόμενα Μέρη θέλουσι συσκέπτεσθαι από κοινού οσάκις κατά την γνώμην οιουδήποτε εξ αυτών απειλείται η εδαφική ακεραιότης ή πολιτική ανεξαρτησία ή ασφάλεια ενός οιουδήποτε των Μερών»), ερχόμενοι όμως έτσι πιο κοντά στο «πολεμικό» Άρθρο 5.

Όσο για τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, εκείνος βρέθηκε να παρακολουθεί τις εξελίξεις από απόσταση, όχι πια ως ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης του δυτικού κόσμου αλλά πιο πολύ ως «παρατηρητής». «Τι τρέχει με τη Ρωσία που παραβιάζει τον εναέριο χώρο της Πολωνίας με drones; Ορίστε, ξεκινάμε!» («What’s with Russia violating Poland’s airspace with drones? Here we go!»), έγραψε ο Αμερικανός πρόεδρος στο Truth Social επιτείνοντας τη σύγχυση, ενώ νωρίτερα είχε δηλώσει «πολύ δυσαρεστημένος» λόγω της ισραηλινής επιχείρησης στην Ντόχα για την οποία ο ίδιος ενημερώθηκε μεν αλλά την τελευταία στιγμή μέσω του αμερικανικού υπουργείου Πολέμου («Department of War», όπως έχει πια μετονομαστεί το αμερικανικό Πεντάγωνο, με απόφαση Τραμπ).

Δεδηλώμένοι στόχοι της προεδρίας Τραμπ, όπως η ειρήνευση σε Ουκρανία και Γάζα και η περαιτέρω επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, παρουσιάζονται να έχουν πλέον γυρίσει αρκετά βήματα πίσω.

Κι αυτό, με (πλήρη ή μερική) ευθύνη των ηγεσιών Πούτιν και Νετανιάχου, τις οποίες όμως είχε προσεγγίσει ο ίδιος ο Τραμπ. Οι Ισραηλινοί το ξεκαθάρισαν δια του μονίμου αντιπροσώπου τους στα Ηνωμένα Έθνη: Με τις ΗΠΑ υπάρχουν συγκλίσεις και συντονισμός, αλλά δεν υπάρχει ταύτιση συμφερόντων.

Αυτό είπε, εμμέσως πλην σαφώς, ο Ισραηλινός μόνιμος αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ Ντάνι Ντανόν έπειτα από το πλήγμα στην Ντόχα, στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει την «go it alone» κίνηση των Ισραηλινών.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε εκ των υστέρων να «αποκαταστήσει την τάξη», τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων. Διαβεβαίωσε τους μεν Πολωνούς ότι θα έχουν την στήριξη των ΗΠΑ (είχε συνομιλία με τον νεοεκλεγέντα Πολωνό πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι), τους δε Καταριανούς ότι δεν πρόκειται να επαναληφθεί τέτοιο χτύπημα εντός των συνόρων τους (είχε συνομιλία με τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ Θάνι).

Στις τάξεις, ωστόσο, των συμμάχων της Δύσης διαχέεται πλέον ένα κλίμα σύγχυσης, ασάφειας και ανασφάλειας.

Έχουν καμία -πρακτική- αξία τα νατοϊκά Άρθρα 4 και 5, ή μήπως είναι απλώς συνθήματα χωρίς αντίκρισμα που αξιολογούνται κατά περίπτωση, με τρόπο επιλεκτικό, δεσμεύοντας μόνον όσους θέλουν να δεσμευτούν και αφήνοντας αμέτοχους τους υπολοίπους; Θα μπορούσε, άραγε, η νατοϊκή Τουρκία να φτάσει στο σημείο να ζητήσει ενεργοποίηση του Άρθρου 5 ενάντια στο Ισραήλ, εάν οι Ισραηλινοί έπλητταν στόχους της Χαμάς εντός των τουρκικών συνόρων; Κι αν όντως συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα έσπευσε άραγε κανείς να συνδράμει την Άγκυρα;

Η ανασφάλεια αυτή δεν είναι πρωτοφανής. Ωστόσο, πλέον επανέρχεται στο προσκήνιο με μεγαλύτερη ένταση έπειτα από μια σειρά όντως πρωτοφανών περιστατικών.

Όταν οι Ευρωπαίοι είχαν νιώσει ανασφάλεια στο πρόσφατο παρελθόν έναντι των ΗΠΑ (κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας Τραμπ για παράδειγμα), είχαν θυμηθεί την ανάγκη μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας την οποία όμως έπειτα ξέχασαν, επί Μπάιντεν, και τώρα ξαναθυμούνται.

Κι όταν οι Άραβες από την άλλη πλευρά, είχαν νιώσει ακάλυπτοι (κατά τις επιθέσεις ενάντια αραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων το 2022), είχαν στραφεί στο Ιράν, στην Κίνα, στους Χούθι, αλλά και στο Ισραήλ.

Πλέον, το Ισραήλ κινείται μονομερώς και με συγκρουσιακή διάθεση, το Ιράν κείτεται αποδυναμωμένο, η Ρωσία κρατά σκοπίμως ανοιχτή την πληγή του Ουκρανικού και η Τουρκία επιμένει αναθεωρητικά, ενώ οι ΗΠΑ έχουν εισέλθει σε τροχιά διεθνοπολιτικής σύγχυσης (αλλά και εσωστρέφειας έπειτα από τη δολοφονία του Τσάρλι Κερκ).

Όσο για τους Κινέζους, εκείνοι μόλις προχώρησαν σε μια νέα επίδειξη στρατιωτικής αλλά και διπλωματικής ισχύος, με φόντο τη συμπλήρωση 80 ετών από τη νίκη στον Δεύτερο Παγκόσμιο επί της Ιαπωνίας.