Τι κάνεις εάν δεν εγκρίνεις ως ηγέτες ούτε τον Τραμπ, ούτε τον Νετανιάχου, αλλά ούτε και τον Χαμενεΐ; Καλωσορίζεις την εξόντωση του Ιρανού ηγέτη, αδιαφορώντας για την «προέλευσή» της, ή την αποκηρύσσεις ακριβώς επειδή τη διέταξαν οι ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ, βάζοντας έτσι την «προέλευση» πάνω από το ίδιο το γεγονός της εξόντωσης;

Όπως σε σχεδόν όλα τα μεγάλα γεγονότα τα τελευταία χρόνια, έτσι και τώρα για τον πόλεμο που ξεκίνησε το περασμένο Σάββατο με τις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις κατά του Ιράν (Epic Fury, Roaring Lion) και τα αντίποινα εκ μέρους της Τεχεράνης, η δημόσια σφαίρα στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό παρουσιάζεται να έχει διχαστεί ανάμεσα σε «οπαδούς» της μιας και της άλλης πλευράς.

Οι επικριτές του Χαμενεΐ καλούνται τώρα να «παραδεχθούν» τον Τραμπ που «αποκεφάλισε» την ιρανική θεοκρατία και, από την άλλη πλευρά, οι επικριτές του Τραμπ να «αποδεχθούν» τον Χαμενεΐ επειδή «μαρτύρησε» στο πλαίσιο μιας νέας αμερικανικής «ιμπεριαλιστικής εισβολής». Τα δίπολα είναι βολικά ως αξιολογικά εργαλεία, πλην όμως η πραγματικότητα είναι σχεδόν πάντοτε περισσότερο περίπλοκη από τους φαύλους κύκλους των ετεροκαθορισμών και τις ερμηνευτικές παγίδες που αυτοί κρύβουν.

Πέρα από προσωπικές συμπάθειες ή αντιπάθειες και ιδεολογικές ή άλλες (γεω)πολιτικές προτιμήσεις, η εξόντωση του Χαμενεΐ θα μπορούσε να αξιολογηθεί μέσα από τέσσερα διαφορετικά (αλλά αλληλοεπικαλυπτόμενα) πρίσματα:

Ως γεγονός που θα έχει άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις σε μια σειρά από κρίσιμα μέτωπα (Τι σημαίνει αυτή η απώλεια για το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν και το μέλλον του; Μπορεί να ενισχύσει το προφίλ του Ντόναλντ Τραμπ διεθνώς αλλά και εντός των ΗΠΑ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του ερχόμενου Νοεμβρίου; Μπορεί να ενισχύσει τον Νετανιάχου ενόψει των δικών του επόμενων βουλευτικών εκλογών που αναμένονται τον Οκτώβριο του 2026;)

Ως πρόθεση (Τι είχαν ως απώτερο στόχο οι ηγεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ όταν αποφάσισαν να προχωρήσουν σε αυτόν τον νέο γύρο πολεμικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν από τις 28 Φεβρουαρίου κι έπειτα; Τους φέρνει η εξόντωση του Χαμενεΐ πρακτικά πιο κοντά στην επίτευξη των όποιων στόχων τους;)

Ως πλάνο εκτέλεσης (Πήγαν όλα όντως όπως είχαν σχεδιαστεί; Ο εχθρός αντέδρασε όπως είχε εκτιμηθεί ότι θα έκανε; Οι πληροφορίες που είχαν συγκεντρωθεί επιβεβαιώθηκαν στην πράξη;)

Ως μοτίβο (Σε ποιο διεθνοπολιτικό – διεθνοδικαιϊκό πλαίσιο πραγματοποιήθηκε η στρατιωτική επιχείρηση; Με βάση ποιο αφήγημα;)

Σε σχέση με τα παραπάνω ερωτήματα, παραθέτω μια σειρά από σύντομα σχόλια:

Το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς μπορεί να έχασε τον ανώτατο ηγέτη του, μεταξύ πολλών άλλων αξιωματούχων που επίσης σκοτώθηκαν, αλλά προς το παρόν δεν φαίνεται να μένει «ακέφαλο» καθώς διαθέτει μια καλά δομημένη ιεραρχία η οποία μάλιστα προετοιμαζόταν εδώ και καιρό για τη διαδοχή του σχεδόν 87χρονου Χαμενεΐ.

Τραμπ και Νετανιάχου παρουσιάζονται να βγαίνουν ενισχυμένοι σε προσωπικό επίπεδο, βραχυπρόθεσμα έστω, με βάση τα νυν δεδομένα. Εάν ωστόσο ακολουθήσουν νέες περιπέτειες αστάθειας μέσα στους επόμενους μήνες ή αυξηθούν οι ισραηλινές και αμερικανικές απώλειες, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει.

Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, το πλάνο εκτέλεσης των αμερικανοϊσραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων δείχνει να λειτούργησε. Τώρα θα πρέπει, βέβαια, να λειτουργήσει και το πλάνο της άμυνας έναντι των ιρανικών αντιποίνων.

Σε επίπεδο προθέσεων και σχεδίων, τα πράγματα πάντως ακόμη παραμένουν νεφελώδη. Εάν ο στόχος ήταν η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αυτός προς το παρόν φαντάζει αμφίβολος. Εάν ο στόχος, από την άλλη πλευρά, ήταν ο εξαναγκασμός των Ιρανών σε νέες υποχωρήσεις (σχετικές με τα πυρηνικά και το βαλλιστικό πρόγραμμα), κι αυτός είναι πια «στον αέρα» εν μέσω ανταλλαγής πυρών. Τι ακολουθήσει, μένει να φανεί.

Όσο για το μοτίβο της εξωτερικής στρατιωτικής επέμβασης σε μια χώρα την οποία οι επεμβαίνουσες δυνάμεις παρουσιάζουν ως «απειλή», αυτό θα έπρεπε γενικώς να προβληματίζει. Διότι αυτό το μοντέλο – εάν δεν το «πολυαναλύσει» κανείς με όρους διεθνοδικαιϊκούς – μπορεί να φαντάζει «αποδεκτό» ή ακόμη και «θεμιτό» όταν ο εχθρός είναι ένας αυταρχικός φονταμενταλιστής ισλαμιστής Ιρανός, τι θα γίνει όμως σε μια άλλη περίπτωση στο μέλλον εάν οι επεμβαίνοντες αποφασίσουν, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα δικά τους ιδιοτελή συμφέροντα, να ανατρέψουν έναν δημοκρατικά εκλεγμένο «ανθρωπιστή» ηγέτη;