Με τα επίσημα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2025, οι ηγέτες των «27» οριστικοποίησαν τις δράσεις της Ε.Ε. για το λεγόμενο επανεξοπλισμό της Ένωσης με στόχο το 2030.

Ο στόχος αυτός θα υποστηριχθεί από ένα πλέγμα χρηματοδοτικών εργαλείων, πέραν των υπαρχόντων, όπως του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας που αποβλέπει σε επενδύσεις στην έρευνα, τεχνολογία και ανάπτυξη αμυντικών τεχνολογιών και προϊόντων (έχουν προβλεφθεί € 8 δις στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021–27), καθώς και του Military Mobility (έχουν προβλεφθεί €1,5 δις από τον ίδιο φορέα για την ίδια περίοδο) που αποβλέπει στην χρηματοδότηση στρατιωτικών εγκαταστάσεων με πρώτη επιλογή το δίκτυο μεταφορών.

Κύρια βάση για τις επιπλέον χρηματοδοτήσεις είναι η Λευκή Βίβλος που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 19 Μαρτίου 2025. Μέρος της είναι το “ReArm Europe”, το οποίο στοχεύει στη δημιουργία χώρου για έως € 650 δις εθνικές δαπάνες μέσω της «εθνικής ρήτρας διαφυγής» για τον υπολογισμό του ελλείμματος στο Σύμφωνο Σταθερότητας, ενώ το SAFE (Security Action For Europe) αφορά προνομιακά δάνεια 45ετούς διάρκειας, χαμηλού επιτοκίου και με περίοδο χάριτος 10 ετών. Το συνολικό ύψος είναι € 150 δις για κοινές ευρωπαϊκές εξοπλιστικές επενδύσεις σε τομείς, όπως η πυραυλική άμυνα, τα drones και η κυβερνοασφάλεια .

Συμπληρωματικά εργαλεία που έχουν ήδη θεσπιστεί είναι:

  • Το ASAP (Act in Support of Ammunition Production) το οποίο, έχοντας διαθέσει ήδη € 500 εκατ. το 2024 για την ενίσχυση των παραγωγικών δυνατοτήτων της Ένωσης σε πυρομαχικά, έχει στόχο την παραγωγή 2.000.000 βλημάτων ανά έτος. Γι’ αυτό αναμένεται να ενδυναμωθεί σε προϋπολογισμό και να δημοσιεύσει νέες προσκλήσεις το Σεπτέμβριο του 2025.
  • Το EDIRPA (European Defence Industry Reinforcement) μέσω κοινών προμηθειών από τουλάχιστον τρία Κράτη-Μέλη, με αυστηρές απαιτήσεις “buy European” (65% εντός Ε.Ε.).
  • To EDIP (European Defence Industry Programme + Strategy) με προϋπολογισμό € 1,5δις για την περίοδο 2025-2027 που αναμένεται να επεκτείνει τα εργαλεία EDIRPA & ASAP, τη δημιουργία του FAST (δάνεια για μικρομεσαίες επιχειρήσεις), την πρόβλεψη δικλείδων ασφάλειας εφοδιασμού (Security of Supply), τη δημιουργία κεντρικού Ευρωπαϊκού συμβουλίου για την ετοιμότητα της αμυντικής βιομηχανίας (Defence Industry Readiness Board) και άλλα.

Οι εκτιμήσεις για την Ελλάδα

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντική βιομηχανική βάση ως απόρροια των αμυντικών προμηθειών της δεκαετίας του 2000, αλλά και την ενίσχυση της εξωστρέφειας των λίγων ιδιωτικών αμυντικών βιομηχανιών της χώρας στην οποία τις υποχρέωσε η  οικονομική κρίση 2010-2020 που συνοδεύτηκε με -σχεδόν πλήρη- παύση αμυντικών επενδύσεων από την πλευρά του υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

Παρά ταύτα και ενώ έχουν επενδυθεί τεράστια ποσά από την Ελλάδα σε εξοπλισμούς και εφαρμοστεί υποχρεωτικοί κανόνες Αντισταθμιστικών Ωφελημάτων και Εγχώριας Ελληνικής Παραγωγής ή αλλιώς Βιομηχανικής Συμμετοχής, η ελληνική αμυντική βιομηχανική και τεχνολογική βάση σήμερα δεν έχει να επιδείξει δυνατότητα ανάπτυξης και παραγωγής ολοκληρωμένων αμυντικών συστημάτων – έστω σε μία περιοχή αμυντικών προγραμμάτων σε ξηρά, αέρα και θάλασσά. Το μεγάλο ζητούμενο είναι η μετάβαση από μία αποσπασματική παραγωγή, που ισχύει σήμερα, σε συνανάπτυξη και σε αναβαθμισμένη καινοτόμο αμυντική παραγωγή που να μπορεί να λάβει ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά.

Οι, ως άνω, χρηματοδοτικές ευκαιρίες βρίσκονται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Βιομηχανικής Στρατηγικής  (EDIS) που ορίζει ότι μέχρι το 2030:

  • ≥40% αμυντικών προμηθειών πρέπει να φορούν σε κοινές πρωτοβουλίες.
  • ≥50% αμυντικών προμηθειών πρέπει να υλοποιούνται εντός Ε.Ε. (60% έως 2035).
  • Και ότι η στάθμιση, για τη διασφάλιση εφοδιαστικής αλυσίδας, αποτελεί σημαντική προτεραιότητα στην επιλογή υλοποίησης των αμυντικών προμηθειών.

Η EDIS παρέχει μία μοναδική ευκαιρία, ίσως την τελευταία, στη χώρα μας ώστε να αναπτύξει επιτέλους μία αξιόπιστη αμυντική βιομηχανική και τεχνολογική βάση. Mε γνώμονα, πρωτίστως, τις ανάγκες της Ελλάδας και, εν εκτάσει, ως μέρος μία αυτόνομης Ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει αγορές και συμπαραγωγή εντός Ε.Ε., ένταξη των προγραμματιζόμενων εξοπλισμών στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες και συμμόρφωση με τις ποσοτικές  και δομικές προϋποθέσεις της Ε.Ε.

Για να υλοποιήσει η χώρα μας αυτή τη μετάλλαξη, απαιτούνται, σε στενή συνεργασία με την ελληνική αμυντική βιομηχανία και την ερευνητική κοινότητα με πρώτο το Ελληνικό Κέντρο Καινοτομίας  (ΕΛΚΑΚ) τα εξής:

  1. Στρατηγικός σχεδιασμός και συντονισμός (εν είδει ενός Εθνικού Κέντρου) που να προσδιορίσει σε ποιους τομείς η Ελλάδα έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα (πυρομαχικά, C4ISR, drones, συντήρηση) και να υλοποιήσει έναν εθνικό συντονισμό, εν είδει task force ή Εθνικού Γραφείου Σύνδεσης με τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες SAFE, EDIRPA, EDF, EDIP κ.λπ.
  2. Υποστήριξη στη διαμόρφωση κοινοπραξιών-συνεργειών για σύμπραξη κρατικών και ιδιωτικών εταιρειών, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων με όμοια του εξωτερικού, καθόσον για την αξιοποίηση του συνόλου των Ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών απαιτείται η διακρατική συνεργασία.
  1. Ενίσχυση των τεχνολογικών υποδομών και της καινοτομίας στη χώρα με συνδυασμό ευρωπαϊκών, αλλά και εθνικών χρηματοδοτήσεων (δεδομένου ότι η Ε.Ε. έχει «ανοίξει» διάπλατα τις πόρτες για αξιοποίηση και εθνικών εργαλείων ή εργαλείων της Ε.Ε. που τα διαχειρίζονται τα κράτη-μέλη, όπως το ΕΣΠΑ ή το Ταμείο Ανάκαμψης).
  1. Οικονομική και πιστοληπτική προετοιμασία για στοχευμένη αξιοποίηση των δανείων του SAFE, αλλά και της χαλάρωσης του «φρένου χρέους».
  1. Νομική προσαρμογή και governance, προκειμένου να υιοθετηθεί εθνικό νομοθετικό πλαίσιο με βάση το προσφάτως ανακοινωθέν Omnibus.

Τα οφέλη για την Ελλάδα, με μία τέτοια προσέγγιση, θα ήταν πολλαπλά, όπως η ενίσχυση και η δημιουργία μίας σύγχρονης αμυντικής βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης που δεν θα επικεντρώνεται μόνο σε συγκεκριμένες ελληνικές αμυντικές προμήθειες. Θα πρέπει να έχει, επιπλέον, μακρόχρονη και σταθερή προοπτική με ενίσχυση της καινοτομίας και, κυρίως, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των πολλών start-ups που έχουν αναπτυχθεί στη χώρα σε άμεση σύνδεση με τη βιομηχανική παραγωγή. Επίσης, πρέπει να επιδιωχθούν η διεθνής αναγνώριση και προώθηση σταθερών συνεργασιών των ελληνικών εταιρειών (με σκοπό τη συμμετοχή τους όχι μόνο στις εγχώριες αμυντικές προμήθειες, αλλά και άλλων χωρών), η αξιοποίηση του εθνικού κεφαλαίου της χώρας, που είναι το πλήθος νέων επιστημόνων με τη δυνατότητα να παραμείνουν στη χώρα, και η δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας. Όλα αυτά όχι μόνο με τη χρήση του εθνικού προϋπολογισμού, αλλά και με αξιοποίηση χρηματοδοτικών ευκαιριών από την Ε.Ε., την εξασφάλιση «φθηνών» χρηματοδοτικών εργαλείων (που τώρα, λόγω της ανάγκης και του επειγόντως θέτει στη διάθεση την κρατών-μελών η Κομισιόν), καθώς και με αξιοποίηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην ευνοϊκή ιστορική συγκυρία να μετατρέψει την αμυντική της βιομηχανία, από εσωστρεφή και περιορισμένη στις εθνικές προμήθειες, σε εξωστρεφή, αποβλέποντας σε ένα μερίδιο της ευρωπαϊκής αμυντικής αγοράς, ευρωπαϊκά δικτυωμένη και τεχνολογικά προηγμένη. Το πλαίσιο ReArm Europe, είναι δομημένο έτσι, ώστε η Ελλάδα να αποκτήσει πρόσβαση σε χαμηλότοκα δάνεια (SAFE), να συγχρηματοδοτήσει γραμμές παραγωγής (ASAP), να συμμετάσχει σε κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες εγγυημένες από την  Ε.Ε. (EDIRPA), να συμμετάσχει σε καινοτόμα ερευνητικά προγράμματα (EDF, FAST) και να προσαρμόσει την εθνική αμυντική της στρατηγική για την προστασία και ανάπτυξη μίας υγιούς βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης.

Με μια συντονισμένη, ολιστική στρατηγική και δημοσιονομική προετοιμασία, η Ελλάδα μπορεί όχι μόνο να αποκτήσει κρίσιμα πλεονεκτήματα εντός Ευρώπης, αλλά και να ενισχύσει το γεωπολιτικό της ρόλο σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφάλειας.

TSIAMIS 3