Η πολυαναμενόμενη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ είναι πια εδώ ως σημείο αναφοράς, αλλά και ως εστία προβληματισμού. Η νέα National Security Strategy/NSS δημοσιεύθηκε προ ημερών, προκαλώντας αντιδράσεις εντός των ΗΠΑ και νέες κρίσεις ανασφάλειας μεταξύ των Ευρωπαίων συμμάχων της Αμερικής.

Εάν δεχθούμε όσα αναφέρονται στο εν λόγω κείμενο, το οποίο φέρει την υπογραφή του Αμερικανού προέδρου, τότε πριν από μόλις λίγους μήνες οι ΗΠΑ ήταν στο χείλος της καταστροφής, από το οποίο όμως τις απομάκρυνε η νέα προεδρία Τραμπ.

Σύμφωνα με το ίδιο αφήγημα, τους τελευταίους μήνες οι Ηνωμένες Πολιτείες εξάλειψαν τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν, ξανάχτισαν τις αμερικανικές συμμαχίες διεθνώς, εξασφάλισαν την επιστροφή κρίσιμων βιομηχανιών πίσω στις ΗΠΑ και διευθέτησαν συνολικά οκτώ συγκρούσεις (μεταξύ αυτών τις κόντρες Κοσόβου-Σερβίας, Ισραήλ-Ιράν, Πακιστάν-Ινδίας και Αιγύπτου-Αιθιοπίας).

Ωστόσο, το εάν έχουν όντως συμβεί όλα τα προαναφερθέντα είναι κάτι το οποίο επί του πρακτέου αμφισβητείται… προς το παρόν τουλάχιστον.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ίδιο κείμενο, οι ΗΠΑ ήταν μεν στο χείλος της καταστροφής, χωρίς όμως να έχουν πάψει ούτε στιγμή να είναι παράλληλα το ισχυρότερο και πλουσιότερο κράτος στον κόσμο. Οι αμερικανικές ελίτ της προτραμπικής περιόδου έκαναν λάθη επί δεκαετίες, αλλά οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να απολογηθούν για κανένα από εκείνα τα λάθη του παρελθόντος, όπως υπογραμμίζεται.

Ο αμερικανικός παρεμβατισμός/επεμβατισμός στις υποθέσεις ξένων χωρών καταγγέλλεται μεν ως καταστροφικός, αλλά την ίδια ώρα επαναβεβαιώνεται ως αναπόφευκτος.

Η αμερικανική παγκόσμια κυριαρχία απορρίπτεται μεν ως ανεπιθύμητη, πλην όμως ταυτόχρονα υπογραμμίζεται ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να επιτρέψουν σε καμία άλλη χώρα να φτάσει στο επίπεδο να μπορεί να τις απειλήσει είτε παγκοσμίως είτε περιφερειακά.

Όσο για την παγκοσμιοποίηση (globalism στο σχετικό κείμενο), τους διεθνείς οργανισμούς (international institutions) και το επονομαζόμενο ελεύθερο εμπόριο (so-called “free trade”), όλα αυτά παρουσιάζονται ως στοιχεία που δεν ευνόησαν, αλλά αντιθέτως έκαναν κακό στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, οι Ευρωπαίοι δεν κινδυνεύουν από τον ρωσικό αναθεωρητισμό, αλλά από το μεταναστευτικό, το ενωσιακό δίκαιο (transnational regulations) και την ίδια την ΕΕ (the European Union and other transnational bodies), στοιχεία που έχουν μάλιστα φτάσει στο σημείο να απειλούν την ίδια τη Γηραιά Ηπειρο με «πολιτισμικό αφανισμό» («civilizational erasure»).

Σύμφωνα με το ίδιο αφήγημα, η Ευρώπη κινδυνεύει να είναι σε είκοσι χρόνια από τώρα αγνώριστη.

Στο ίδιο κείμενο ωστόσο, υπογραμμίζονται παράλληλα και τα εξής… αντιφατικά σε σχέση με τα προαναφερθέντα: ότι οι Ευρωπαίοι έχουν σημαντικό πλεονέκτημα σκληρής ισχύος έναντι της Ρωσίας – ότι το διατλαντικό εμπόριο αποτελεί πυλώνα της παγκόσμιας οικονομίας και της αμερικανικής ευημερίας – ότι οι ευρωπαϊκοί τομείς της μεταποίησης, της τεχνολογίας και της ενέργειας παραμένουν από τους πιο ισχυρούς στον κόσμο – ότι η επιστημονική έρευνα στην Ευρώπη είναι πρωτοποριακή και τα ευρωπαϊκά πολιτιστικά ιδρύματα κάποια από τα κορυφαία παγκοσμίως…

Η νέα αμερικανική NSS υπογραμμίζει την προτεραιότητα του έθνους-κράτους ως θεμελιώδους μονάδας της τρέχουσας διεθνούς τάξης πραγμάτων.

Ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία Τομ Μπάρακ ωστόσο, μόλις πριν από λίγες ημέρες, σε συνέντευξή του στην Καθημερινή είχε πει το ακριβώς αντίθετο: ότι οι δρόμοι της ευημερίας του παρελθόντος αναχαιτίστηκαν από τη δημιουργία εθνών-κρατών μετά το 1919 και ότι η ιδέα ότι κάθε χώρα κυβερνάται με διαφορετικό τρόπο δεν έχει λειτουργήσει τόσο καλά…

Τι ισχύει τελικά; Ποια είναι η θέση της νυν αμερικανικής διοίκησης; Μήπως ήταν καλή η Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά είναι κακή η Ευρωπαϊκή Ένωση επειδή τολμά να ρίχνει πρόστιμα σε εταιρείες όπως είναι η πλατφόρμα X (πρώην Twitter) του Ίλον Μασκ;

«Η στρατηγική ασφαλείας του Τραμπ αποτελείται από ασυνάρτητες φλυαρίες, μεγαλοστομίες, ψεύδη, ανακολουθίες και αυτοαντιφάσεις», γράφει στο περιοδικό Atlantic, αναφερόμενος στη νέα NSS, ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Έλιοτ Κοέν, πρώην σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και άλλοτε πρύτανης της School of Advanced International Studies του αμερικανικού Πανεπιστημίου Johns Hopkins.

«Αυτή η στρατηγική εθνικής ασφάλειας σηματοδοτεί μια ιδεολογική μετατόπιση στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ», υπογραμμίζει σε δική της ανάλυση στον ιστοχώρο του CSIS η Έμιλι Χάρντινγκ, διευθύντρια του προγράμματος εθνικής ασφάλειας του αμερικανικού Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).

«Η νέα NSS αποτελεί ένα πραγματικό, επώδυνο, σοκαριστικό κάλεσμα αφύπνισης για την Ευρώπη», προσθέτει, βλέποντας ομοιότητες ανάμεσα σε αυτή τη νέα στρατηγική και σε όσα είχε αναφέρει πριν από έναν χρόνο ο Αμερικανός πρόεδρος Τζέι Ντι Βανς από το βήμα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου (Munich Security Conference-MSC).

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που παρουσίασε προ ημερών η τρέχουσα διοίκηση Τραμπ μπορεί να έχει μέλλον, μέσα από την παγίωση αυτής της «μετατόπισης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής»… ή μπορεί και όχι.

Οι επερχόμενες αμερικανικές εκλογικές αναμετρήσεις (οι ενδιάμεσες του 2026 για το κογκρέσο, οι προεδρικές του 2028) μπορεί να φέρουν ανατροπές που θα έχουν αντίκτυπο στην εξωτερική πολιτική. Σε κάθε περίπτωση, είναι ωστόσο πια προφανές ότι η Ευρώπη θα πρέπει να αρχίσει να χαράσσει μια δική της αυτόνομη πορεία στη διεθνή σκηνή, ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ.

Το αμερικανικό πίβοτ στην Ασία το συζητάμε εδώ και χρόνια, ήδη από τη δεύτερη τετραετία του Μπαράκ Ομπάμα στην προεδρία των ΗΠΑ. Εν έτει 2025 πια, οι Αμερικανοί όμως όντως αποσύρουν δυνάμεις από την Ευρώπη (βλ. Ρουμανία).

Σύμφωνα με όσα ανέφεραν προ ημερών οι FT επικαλούμενοι ως πηγή αξιωματούχους του αμερικανικού Πενταγώνου, οι ΗΠΑ θα ήθελαν μάλιστα η Ευρώπη να έχει αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος των συμβατικών αμυντικών υποχρεώσεων του ΝΑΤΟ έως το 2027, ει δυνατόν τα πάντα πλην της πυρηνικής ομπρέλας.

Παράλληλα δε, κυκλοφορούν σενάρια που θέλουν ακόμη και τον επόμενο ανώτατο διοικητή των ενόπλων δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη (SACEUR) να προέρχεται για πρώτη φορά όχι από τις ΗΠΑ, αλλά από τη Γηραιά Ηπειρο. «Η Ευρώπη θα τα πάει μια χαρά με λιγότερα αμερικανικά στρατεύματα.

Έχω εμπιστοσύνη στις δυνατότητές της», δήλωσε προ ημερών ο νυν SACEUR Αμερικανός πτέραρχος Αλέξους Γκρίνκεβιτς, ουσιαστικά επιβεβαιώνοντας τις αμερικανικές τάσεις απόσυρσης.

Με ή χωρίς την NSS του Τραμπ, οι Αμερικανοί λοιπόν αποσύρονται από την Ευρώπη. Ενδεχομένως αυτή η απόσυρσή τους να μην είναι πλήρης αλλά μερική, και να συνεχιστεί για χρόνια, έπειτα από το 2027. Η Ευρώπη ωστόσο, είναι πια κάτι παραπάνω από σαφές ότι δεν μπορεί να συνεχίσει να βασίζεται σε όσα θεωρούσε δεδομένα πριν από δεκαετίες.