Γίνεται, άραγε, να επιτευχθούν πολυμερείς (συναλλακτικού τύπου) συμφωνίες στην Ανατολική Μεσόγειο, που θα παρακάμπτουν το Κυπριακό αλλά και (έστω κάποια από) τα αγκάθια των ελληνοτουρκικών;

Οι -διαχρονικά οριζόμενες με σημείο αναφοράς το διεθνές δίκαιο- ελληνοτουρκικές διαφωνίες παραμένουν, τόσο στο Κυπριακό (ΔΔΟ, χαλαρή συνομοσπονδία ή διχοτόμηση;) όσο και στα -αμιγώς- ελληνοτουρκικά (εύρος χωρικών υδάτων και ΑΟΖ, γκρίζες ζώνες, ΑΟΖ ελληνικών νησιών, αποστρατιωτικοποίηση νησιών κ.ά.).

Ωστόσο η διοίκηση Τραμπ παρουσιάζεται πια να προωθεί ανά την υφήλιο, ως προτιμητέα τάση, τις διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες που είναι ad hoc (προσαρμοσμένες δηλαδή σε συγκεκριμένους σκοπούς) και συναλλακτικού τύπου (transactional, deal driven), αφήνοντας εκτός τον ΟΗΕ και σε έναν βαθμό αδιαφορώντας για το διεθνές δίκαιο και τις κοινές αξίες (shared values) της βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης πραγμάτων (rules based order).

Θα μπορούσαν, άραγε, οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου να προσαρμοστούν σε ένα τέτοιο μοντέλο πιθανών ντιλ; Θα το επιθυμούσαν; Κι αν ναι, θα το προσπαθήσουν;

Τα μόνα δεδομένα προς το παρόν είναι δύο: το αμερικανικό επιχειρηματικό/ενεργειακό ενδιαφέρον από τη μία πλευρά, και η αναγεννημένη διπλωματική κινητικότητα μεταξύ των γειτονικών κρατών της Ανατολικής Μεσογείου από την άλλη.

Αμερικανικές εταιρείες, όπως η ExxonMobil και η Chevron, διατηρούν παρουσία σε -προς ενεργειακή αξιοποίηση- θαλάσσια οικόπεδα από την Κρήτη έως και το Ισραήλ. Παράλληλα, οι ΗΠΑ επιστρέφουν στη Λιβύη με «όχημα» τις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει το τελευταίο διάστημα ο Μασάντ Μπούλος ως κορυφαίος σύμβουλος του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την περιοχή της Αφρικής. «Ο Μασάντ Μπούλος αναδιαμορφώνει την αμερικανική επιρροή στη Λιβύη μέσω μιας προσανατολισμένης σε επιχειρηματικές συμφωνίες διπλωματίας (σ.σ. deal driven diplomacy) που δίνει έμφαση στις επενδύσεις και στα οικονομικά συμβόλαια αντί για την παραδοσιακή πολιτική διαμεσολάβηση», σημειώνει σε πρόσφατη ανάλυσή του ο ιστοχώρος ArabWeekly.

Θα μπορούσε, άραγε, ένα τέτοιου τύπου deal-driven μοντέλο να εφαρμοστεί και αλλού, μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Λιβύης, Τουρκίας και Αιγύπτου για παράδειγμα;

Η ελληνική κυβέρνηση έριξε πρόσφατα στο τραπέζι την πρόταση για ένα μοντέλο 5×5 στο πλαίσιο του οποίου πέντε χώρες (Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, Τουρκία, Λιβύη) θα μπορούσαν να συζητήσουν πέντε κοινές προκλήσεις (το μεταναστευτικό, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, τη συνδεσιμότητα, τις οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών και την πολιτική προστασία).

Σχεδόν παράλληλα, είδαν το φως της δημοσιότητας πληροφορίες που θέλουν τον Μασάντ Μπούλος να προωθεί ένα παρόμοιο πολυμερές σχήμα διαπραγματεύσεων, το οποίο μπορεί να είναι όμως όχι πενταμερές αλλά τετραμερές αφού θα εξαιρείται από αυτό η Κύπρος.

Την ίδια ώρα, στο πλαίσιο της συνόδου της Σύμπραξης για τη Διατλαντική Συνεργασία για την Ενέργεια (P-TEC) που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το διήμερο 6-7 Νοεμβρίου, είχαμε την πρώτη έπειτα από καιρό σύγκληση του σχήματος 3+1, όταν συναντήθηκαν οι υπουργοί Ενέργειας της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ και των ΗΠΑ.

Λίγο νωρίτερα, ο Ισραηλινός υπουργός Ενέργειας Ελι Κοέν είχε μάλιστα φτάσει στο σημείο να υποστηρίξει ότι πλέον έχει επιστρέψει στο τραπέζι των συζητήσεων ακόμη και ο υποθαλάσσιος αγωγός φυσικού αερίου East Med (τον οποίο μέχρι πρότινος σχεδόν όλοι θεωρούσαν «νεκρό»).

Υπογραμμίζοντας την ανάγκη νέων σχημάτων, ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης θα ανέφερε, από την πλευρά του, το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός περιφερειακού οργανισμού ασφάλειας και συνεργασίας, ενός ΝΑΤΟ ή ενός ΟΑΣΕ της Μέσης Ανατολής, όπως είπε χαρακτηριστικά.

Ολες αυτές οι νέες ιδέες συνοδεύονται, βέβαια, από τα δικά τους βαρίδια.

Η πρόταση περί διοργάνωσης ενός πολυμερούς φόρουμ με το συμμετοχή των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, που θα μπορούσε να συζητήσει θέματα θαλάσσιων οριοθετήσεων, είχε τεθεί ξανά στο παρελθόν (από τον τότε πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, με την υποστήριξη της Τουρκίας), χωρίς όμως να προχωρήσει. Τότε μάλιστα η Ελλάδα είχε διαφορετική άποψη, καθώς δεν επιθυμούσε μια τέτοια πρωτοβουλία την οποία προσέγγιζε με καχυποψία και επιφυλάξεις.

Ακόμη κι αν προχωρήσει ωστόσο ένα τέτοιο μοντέλο, αυτό θα γίνει μετ’ εμποδίων αφού τα αγκάθια είναι πολλά.

Τι θα γίνει με τη συμμετοχή της Κύπρου και, ειδικότερα, των Τουρκοκυπρίων; Ποιος θα εκπροσωπήσει τη Λιβύη; Η Τρίπολη; Η Βεγγάζη; Και οι δύο μαζί; Γιατί να μην συμπεριληφθούν στο σχήμα η Συρία και το Ισραήλ; Αυτά είναι μόνο κάποια από τα ερωτήματα που ανακύπτουν. Επί του πρακτέου ωστόσο, αυτά τα ερωτήματα θα πρέπει να απαντηθούν προκειμένου να υπάρξει πρόοδος.

Από την άλλη πλευρά βέβαια, είναι πάντοτε πιθανό πολλά πράγματα να μην γίνουν καν ή να γίνουν και να αποτύχουν (πιθανότητες επιτυχίας της τάξης του 15-18% δίνει το ελληνικό ΥΠΕΝ στην ερευνητική γεώτρηση που αναμένεται να πραγματοποιήσει η Exxon στο Ιόνιο, η οποία όμως Exxon υπενθυμίζεται ότι «χρωστάει» παράλληλα γεωτρήσεις και στην Κρήτη τις οποίες ήταν προγραμματισμένο να κάνει το 2025 αλλά μετέθεσε για το 2027).

«Εμείς ακολουθούμε την Κύπρο στα ζητήματα των γεωτρήσεων», δήλωσε την Τετάρτη ο Κυριάκος Μητσοτάκης μετά το πέρας των εργασιών της 3ης Διακυβερνητικής Συνόδου Ελλάδας-Κύπρου, έχοντας στο πλευρό του πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη. Υπενθυμίζεται, πάντως, ότι το πρόγραμμα γεωτρήσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας ακόμη δεν έχει αποδώσει τους καρπούς που πολλοί ήλπιζαν και ανέμεναν.