Ο Αμερικανός συγγραφέας Ρόμπερτ Ντ. Κάπλαν θυμήθηκε πρόσφατα κάτι που είχε αναφέρει ο ιστορικός Τζέιμς Στόουκσμπερι πίσω στα τέλη της δεκαετίας του 1980. «Οι δημοκρατίες είναι καλύτερες στο να διεξάγουν είτε μικρούς πολέμους που προορίζονται για “επαγγελματίες” και δεν αγγίζουν τους απλούς πολίτες, είτε πραγματικά μεγάλους πολέμους που κινητοποιούν ολόκληρη την κοινωνία», έγραψε ο Κάπλαν σε ανάλυσή του στο περιοδικό Foreign Affairs, επικαλούμενος ως πηγή τον Στόουκσμπερι, ενώ ο πόλεμος στο Ιράν είχε ήδη ξεκινήσει και η «Επική Οργή» του Τραμπ ήταν σε πλήρη εξέλιξη πάνω από τον Περσικό Κόλπο.

Πέρα από τους μεγάλους και τους μικρούς πολέμους, υπάρχουν ωστόσο και άλλοι: εν προκειμένω οι μεσαίου μεγέθους ή μεσαίας κλίμακας πόλεμοι («middle-sized wars») τους οποίους όμως ο Κάπλαν διαχωρίζει από την έννοια του «περιορισμένου πολέμου» ή του πολέμου «περιορισμένου σκοπού» («limited war») του Κλαούζεβιτς.

«Οι πόλεμοι μεσαίου μεγέθους είναι αρκετά μεγάλοι ώστε να προκαλέσουν τεράστια καταστροφή και αιματοχυσία, αλλά αρκετά μικροί ώστε να μην εμπλέκουν ολόκληρο το εσωτερικό μιας χώρας. Δεν πρέπει να συγχέονται με αυτό που ο Κλαούζεβιτς ονόμασε περιορισμένο πόλεμο. Ένας περιορισμένος πόλεμος έχει σχεδιαστεί ως τέτοιος, ενώ ένας πόλεμος μεσαίου μεγέθους προκύπτει από αυτό που προοριζόταν να είναι ένας μικρός πόλεμος», γράφει ο Κάπλαν.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό αναλυτή, ειδικά «για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι πόλεμοι μεσαίου μεγέθους αποτελούν πρόβλημα» παλαιόθεν. «Γκρεμίζουν κυβερνήσεις και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη του αμερικανικού λαού στην ικανότητα της κυβέρνησης των ΗΠΑ να ασκεί εξωτερική πολιτική», προσθέτει ο Κάπλαν, κατατάσσονταν σε αυτήν την κατηγορία των «middle-sized wars» τους πολέμους του Ιράκ, του Αφγανιστάν, της Κορέας καθώς και του Βιετνάμ, με την υποσημείωση ωστόσο ότι αυτές οι συγκρούσεις ήταν «μεσαίες» μόνο για τις ΗΠΑ κι όχι για τα άλλα άμεσα εμπλεκόμενα σε αυτές μέρη (Ιράν, Αφγανιστάν, Βιετνάμ).

Ειδικά τους πολέμους σε Ιράκ, Αφγανιστάν και Βιετνάμ, όταν τελείωσαν πολλοί στις ΗΠΑ τους αποκήρυξαν ως λάθη που δεν πρέπει να επαναληφθούν. Κι όμως, υπό την ηγεσία ενός πολιτικού που όταν δεν ήταν στην εξουσία αποκήρυσσε τους «αιώνιους πολέμους στη Μέση Ανατολή» («forever wars in the Middle East») όπως είναι ο Τραμπ, οι ΗΠΑ βρέθηκαν να διακινδυνεύουν έναν νέο «μεσαίο» πόλεμο στο μέτωπο του Ιράν.

Όπως ο Πούτιν στην Ουκρανία το 2022, έτσι και ο Τραμπ στο Ιράν το 2026 βρέθηκε να ξεκινάει έναν πόλεμο που στο μυαλό του θα έπρεπε να κρατήσει μόνο λίγες εβδομάδες. Όπως ο Πούτιν ωστόσο, έτσι και ο Τραμπ βρέθηκε ξαφνικά να καλείται να διαχειριστεί μια σύγκρουση διαφορετική από εκείνη που περίμενε.

Από εκεί και πέρα, βέβαια, ξεκινούν οι διαφορές. Η Ρωσία πολεμά δίπλα στα σύνορά της και διεκδικεί συγκεκριμένα ουκρανικά εδάφη, ενώ ειδικά στην περίπτωση του Ιράν ο Τραμπ ξαφνικά ξέχασε το καλούμενο «δόγμα Ντονρόε» και παρεξέκλινε από τον διακηρυχθέντα επαναπροσανατολισμό των ΗΠΑ στην εγγύς γειτονιά τους που είναι εκείνη του δυτικού ημισφαιρίου.

Ο Τραμπ έκανε, με άλλα λόγια, ό,τι ο ίδιος έλεγε ότι δεν επρόκειτο να κάνει, ενώ επτά εβδομάδες έπειτα από την έναρξη των επιχειρήσεων στο Ιράν πολλοί ακόμη διερωτώνται τι πραγματικά θέλουν να πετύχουν οι ΗΠΑ σε αυτό το μέτωπο και εάν η αμερικανική διοίκηση παρασύρεται στο συγκεκριμένο θέμα από το Ισραήλ και τον Νετανιάχου.

«Μετά την εισβολή στο Ιράκ, ορισμένοι αναλυτές έκαναν μια διάκριση μεταξύ των πολέμων επιλογής (wars of choice) και των πολέμων ανάγκης (wars of necessity)», γράφει ο Κάπλαν στο Foreign Affairs.

Εκ των υστέρων ωστόσο, κάθε ηγεσία, είτε πρόκειται για εκείνη του Τραμπ είτε για εκείνη του Πούτιν, επιχειρεί να παρουσιάσει τη σύγκρουση στην οποία ενεπλάκη ως «αναγκαία» και «αναπόφευκτη».

Για να θυμηθούμε ωστόσο τον Κλαούζεβιτς, ο πόλεμος είναι πολιτική πράξη που συνδέεται με συγκεκριμένα πολιτικά σχέδια. Τι γίνεται, όμως, όταν δεν υπάρχουν ολοκληρωμένα και επαρκώς συνεκτικά πολιτικά σχέδια;

Τότε οι πόλεμοι που προορίζονταν να είναι «μικροί» γίνονται «μεσαίοι» και οι ηγεσίες αρχίζουν να μετρούν το πολιτικό κόστος. Ενδεικτικά στις ΗΠΑ, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Απριλίου (Reuters/IPSOS), μόνο το 24% των Αμερικανών παρουσιάζεται να θεωρεί ότι ο πόλεμος στο Ιράν άξιζε τον κόπο, τα κόστη και τα όποια οφέλη.